مبانى كهن اصفهان ، كه قدمت آن‌ها به قرن‌ها قبل از ظهور زردشت مىرسد كهن دژ مهرين آثار بر جاى مانده‌اى كه در بلوك ماربين اصفهان و مشرف بر زاينده‌رود بر فراز كوهچه‌اى اخرايىرنگ مشاهده مىشود و آتشگاه نام دارد ، بنايى آثار بر جاىماندهء كهن دژ عظيم مهرين از آثار طهمورثى شهر اصفهان ؛ بنابر نوشتهء حمزهء اصفهانى ( آتشگاه امروز اصفهان ) است كهن با نام‌هايى ديگر و سابقه‌اى به قدمت استقرار نخستين پادشاهىهاى ايران كه تحولات آن در دوره‌هاى تاريخ ايران خود مىتواند موضوع رساله‌اى جداگانه باشد ، و در اين مبحث ، نگارنده اهتمام خواهد داشت كه تصويرى كلى از اين اثر ديرپاى باستانى اصفهان به دست دهد . اين كوهچهء تاريخى چند مرحله را از به دو پيدايش پشت‌سر گذاشته است : در آغاز و در دوران ما قبل تاريخ ، چنان‌كه حمزهء اصفهانى مىگويد ، به وسيلهء يكى از شاهان اساطيرى ايران ، يعنى طهمورث ديوبند ( طهمورث زيباوند ) ، كهن دژى برفراز آن ساخته شده كه در حقيقت قلعهء ديدبان زاينده‌رود بوده است ، و چنان‌كه از تاريخ اساطيرى ايران بر مىآيد ، طهمورث و آثار او معيار قدمت و كهنگى است و به همين جهت است كه